Tuyệt tác để lại cho đời của Giàng Seo Sử - K1A

TUYỆT TÁC để lại cho ĐỜI, cho NGƯỜI và cho cả THIÊN NHIÊN
của Giàng Seo Sử - K1A.

Điều gì em thú vị nhất sau 12 tháng thực hành Nhà nông Sinh thái tại HEPA? Tôi hỏi em!.

Giàng Seo Sử cười mỉm, dừng chân và thỏ thẻ trên con đường từ vườn trang trại về nhà ăn của HEPA : Thưa cô, em học được nhiều điều!.

Điều gì em tâm đắc nhất, có thể kể cô Lành nghe được không?

Dạ có ạ! Sử bẻn lẻn trả lời tôi.

Trời vẫn mưa, nhưng giọt mưa chiều nay dịu dàng hơn vì có ánh nắng sau nhiều ngày sướt mướt của trời. Tôi nhẹ nhàng giang tay cầm cánh tay vạm vỡ của em ý tứ nói rằng, hãy tự tin và đi cùng cô về nhà ăn, kẻo bị ướt.

Cô cháu tôi bước đi chầm chậm, Giàng Seo Sử bắt đầu, giọng em vốn vẫn chưa quen thuộc với lối phát âm của người Kinh. Và có lẽ vì bập bẹ nói tiếng kinh nên em luôn tạo ra sự tò mò và kiên nhẫn mỗi khi nghe em kể chuyện về người Mong.

Em bắt đầu: " Cô ơi, hôm đó buổi trưa, các bạn của em đang say sưa ngủ, ngoài trời mưa, em cầm quyển sách của Thầy Phương - " thời gian là vàng" vừa đọc vừa suy nghĩ. Cuối cùng em xuống cầu thang và ngắm nhìn những giọt mưa rơi. Những giọt mưa rơi xuống đất. Có những giọt mưa rơi lên các lá cây nằm trên đất. Em quan sát, và em nhìn thấy, những hạt mưa rơi trên đất đã mang theo những hạt bụi đất trôi đi cùng mưa. Còn những hạt mưa rơi trên lá cây, nước từ lá cây lan toả ra và ngấm dần xuống dưới mặt đất, không mang theo những hạt đất cùng đi. Em tự hỏi mình: bài học tấp tủ của nhà trường cho đến bây giờ, sau khi dõi theo những giọt nước mưa rơi thẳng xuống đất, và những giọt nước mưa rơi qua lá cây, em mới thực sự sáng ra rằng, mình thực hành bài tấp tủ là rất tốt cô ạ!.

Thế là em đi tìm mấy cái bì tải, và hốt những đống mùn cưa trước cửa nhà sàn để mang đi tấp tủ những luống đất của vườn em. Em muốn chia sẽ bài học này cùng các bạn. Sử cười và nhìn tôi với đôi mắt trên khuôn mặt đôn hậu của em như muốn nói với tôi rằng, cô có vui không?

Hiểu ý em, tôi ngắt lời " Cô sẽ trao đổi với Thầy Châu bố trí thời gian để em chia sẽ những quan sát giản đơn nhưng đầy ý nghĩa này của em trong một ngày gần nhất.

Tưởng chuyện đến đây kết thúc, bụng tôi đã bắt đầu thấy rỗng, và cái miệng thì muốn ăn rồi, nhưng Sử vẫn tiếp tục trong bộ quần áo ướt sũng và đôi giày bộ đội lấm đầy những cục bùn và nham nhỡ.

Cô ơi, hôm em về bản, đi làm đổi công với Bác của em. Nó đã già rồi. Cùng lên nương, nó nói với em rằng "ôi, Bác làm nương này đã hơn 20 năm, cứ mỗi năm Bác cày một lần, mỗi lần Bác cày xới từ 15 đến 20 centimet đất lên để trồng ngô. Bác thấy các hòn đá lớn rất nhanh, lớn nhanh hơn cả những cây ngô của Bác. Ví dụ cái hòn đá trước mặt này, cách đây 20 năm Bác không ngồi được vì nó nhỏ quá, mình đặt cái đít của mình lên cũng khó. Nhưng bây giờ, nó lớn đến nỗi, cả nhà mình ngồi lên đây ăn cơm vẫn còn rộng rãi thoải mái. Sao mà hòn đá này nó lớn nhanh đến thế hả cháu. Không những hòn đá này, mà cả nương này, các hòn đá đều lớn trong thấy sau mỗi vụ làm nương".

Em nghe Bác nói xong, em giải thích cho Bác em là: "Bác ơi, không phải như thế đâu. Cháu được học ở mái trường của cháu, cháu hiểu và cháu muốn chia sẽ với Bác là không phải đá lớn nhanh như thế đâu Bác ạ!. Mà là tại vì trên đỉnh núi nương này mình không còn cây nào nữa. Chúng ta đã chặt hết mất cây rồi. Cái nương này của chúng ta như là thân thể của chúng ta vậy, mà đỉnh nương này nó cũng giống như cái đầu của chúng ta. Nếu cái đầu của chúng ta không có cái tóc, chúng ta đi mưa, đi nắng không đội mũ, gặp mưa, những giọt mưa sẽ rơi xuống đầu, xuống mặt, chúng ta sẽ thấy đau đớn.
Cái đỉnh núi của nương này không có cây, giống như cái đầu không có tóc và không đội mũ, khi mưa rơi, nó cũng gây ra sự đau đớn cho đầu của đỉnh núi và mặt của nương núi này. Và sẽ gây ra xói mòn hết tất cả những bề mặt của đỉnh núi. Trên bề mặt đó có nhiều chất dinh dưỡng, hàng năm vì không có áo mặc nên đã trôi đi theo mưa. Hơn 20 năm, mỗi năm chắc nó phải trôi đi từ 15 -20 centimet khi Bác cày xới lên để trồng ngô.
Cháu được học cách tấp tủ, cháu được hiểu cách làm đường đồng mức và những cổng tràn của các đường đồng mức trên đất dốc ở trường, nó như thế này Bác ạ. Cháu được học cách trồng cây cố định đạm từ khí trời để cải tạo đất, để chống xói mòn. Cho nên trên nương của chúng ta cũng cần phải áp dụng như vậy. Ta phải trồng cây và giữ gìn cây trên đỉnh núi, như mái tóc và cái mũ trên đầu con người vậy. Ta phải thiết kế những đường đồng mức chống xói mòn và trồng các loại cây như cây ĐẬU CÔNG vùng của mình Bác ạ. Nếu ta không có cái mũ trên đỉnh núi che mưa che nắng thì mưa sẽ mang theo tất cả những chất dinh dưỡng của cái nương này trôi xuống suối. Và sẽ để lại một mình những hòn đá càng càng ngày càng trơ trọi. Và hòn đá không lớn lên, mà chính là bề mặt lớp đất và dinh dưỡng của đất trên nương mất đi mà thôi Bác ạ. Nếu chúng ta không trồng xen nhiều loại cây, chúng ta không giữ gìn và bảo vệ cây to trên đỉnh núi, không thiết kế các đường đồng mức và những cổng tràn thoát nước từ từ từ trên xuống, bề mặt đất hàng năm sẽ mất đi tương đuơng với tầng cày đất 15 - 20 centimet/một vụ. Và như thế hòn đá này sẽ ngày càng phải phơi mình trong mưa nắng. Trước đây hòn đá được mặc một lớp áo bằng bề mặt dinh dưỡng của tầng đất. Nay Đá bị lột bộ quần áo của mình rồi, nên lộ trần ra toàn thân trên mặt đất, chứ không phải đá lớn nhanh hơn cây ngô đâu Bác ạ".

Tôi nuốt từng lời và quên cảm giác đói cồn cào chỉ mới cách một vài chục phút, bởi em kể từ từ và chậm rãi, vừa kể, vừa vẻ lên trên con đường tôi và em dừng lại ở gốc cây Keo.

Tôi không chỉ nuốt từng lời mà, tất cả những lời bập bẹ chưa sỏi tiếng Kinh của em đã từ từ ngấm vào trong từng huyết mạch và ngõ ngách của tâm trí tôi. Sử tiếp tục và rất say sưa:

" Cô ơi, nó nghe xong nó nói: Bác già rồi, mà sao lại ngu thế, bây giờ Bác mới biết là mình đã đối xử không tốt với cái hòn đá này, chứ không phải là nó lớn nhanh như thế"

Cảm giác của tôi lúc này thật ân hận vì không mang theo cái máy để ghi âm và ghi hình tất cả những lời chậm rãi, những cử chỉ đáng yêu của một diễn viên quần chùng trong đôi giày nhầy nhụa bùn và phân ủ - đang diễn một TUYỆT TÁC tự nhiên trần trụi trên nương kia mà em Giàng Seo Sử là người vừa đạo diễn, vừa đóng vai trên sân khấu giữa núi rừng HEPA lạnh và mưa phùn. Cả không gian sinh tồn HEPA như lặng đi bởi TUYỆT TÁC tự nhiên đang thầm lặng - từ từ và chậm rãi cảm nhận những bước tuần tự thăng hoa tiến chức cho chính mình từ một em học sinh người Mong Giàng Seo Sử.

Sử mỉm cười đáng yêu và tiếp tục: "em nói với nó rằng, bây giờ Bác trồng cây và làm như cháu vừa chia sẽ cũng chưa muộn, vì con cháu mình sau này, nó sẽ cảm ơn mình. Nếu mình biết rồi mà không trồng và không làm như thế, con cháu mình nó sẽ chẳng còn cái nương mà làm ăn, chắc chắn nó sẽ chửi cho mình là ăn hết phần của nó mà không biết"

Chợt trong tôi những suy tư và cảm nhận: "cảm ơn ông Trời đã cho tôi gặp em chiều nay trong không gian HEPA lạnh và mưa, em đã sưởi ấm tôi và làm no lòng tôi. Tôi không thấy đói, mà cũng chẳng thèm ăn nữa, chỉ muốn quay về phòng viết lên tất cả những gì em kể lên trang giấy để đời về một TUYỆT TÁC mà, cả không gian HEPA đã lặng đi trong chốc lát để nghe em, để thưởng thức tác phẩm của em về sự lớn lên của hòn đá trên nương và ông già sau 20 năm vẫn cày và vẫn dõi theo hòn đá trưởng thành"

Chắc hẳn, những TUYỆT TÁC này cũng sẽ giống như hạt mưa mang theo những hạt đất đi về với Biển nếu em Giàng Seo Sử không gặp được người tỉ tê tâm sự như hôm nay, và mê say với những gì tưởng là VÔ TÍCH SỰ. Và những thứ VÔ TÍCH SỰ kiểu này đã để lại những TRIẾT LÝ cho đời, cho người, cho thiên nhiên hôm nay và mai sau, cũng sẽ trôi đi như những hạt mưa rơi thẳng xuống đất và trôi về biển cả, nếu em không được gặp những trái tim đồng cảm như em!?.

TUYỆT TÁC HÒN ĐÁ lớn nhanh hơn cây ngô của một ông Già thủy chung và đằng đẵng 20 năm về trước, và cho đến hôm nay khi Già nhận ra tất cả đã thốt lên lời "ÂN HẬN" của đời mình.

Tôi chầm chậm nhắc em "Em hãy viết lên những lời em kể để lại cho mai sau, một ngày gần nhất, em chia sẽ câu chuyện bổ ích này cho cả lớp, cả trường và các tình nguyện viên thưởng thức và chiêm ngưỡng câu chuyện của em và ông già trên nương như một sáng kiến tiếp cận có một không hai vậy".

Em Giàng Seo Sử hình như tự tin hơn và cảm giác có lẽ cũng giống tôi lúc này!./.